ENTREPRENEUR – Stoom aan de Coupure werd bier en fitness


header copie - aangepast persblog.be - kopie (2)persblog.be – Verhalen uit en over Gent – naar hoofdpagina

ENTREPRENEUR27 juni 2018 – Rockband Deep Purple zong over ‘Smoke on the water’ in Montreux. Honderd tot tweehonderd jaar geleden was er in Gent ook sprake van ‘Steam on the water’ afkomstig van de industriële gebruikers van  stoommachines. Een belangrijke fabrikant was Werkhuizen Van den Kerchove bij de Coupure. De fabrieksruimte kreeg een herbestemming tot bierhandel, fitness center en cultuurcentrum.

Toegangspoort Van den Kerchove, thans fitness center Stadium

Werkhuizen Van den Kerchove

Op Gent’s grondgebied hebben meerdere stoommachinefabrieken gestaan. Eén ervan heette Le Phoenix, ontstaan in 1821. (Lees op deze blog: Le Phoenix – Phoenixstraat) gevestigd bij de Leie in het zuiden van de Brugse Poort. Men maakte daar vooral textielmachines. Een ander was de stoommachinefabriek van de Fabrieken Carels Gebroeders die op de plek lag waar nu het woon-werk-winkelcomplex Dok Noord is. Men maakte daar naast stoommachines, later ook diesels en elektromotoren. Nog een ander lag aan de Coupure Links, vlakbij “het Boerekot” ofte de faculteit voor bio-ingenieurs van Ugent, hoewel daar toen nog sprake was van de gevangenis ’t Rasphuis.

Metaalconstructiehuizen of Werkhuizen Van den Kerchove of Anciens Ateliers de Construction lag aan de Coupure Links 625, om precies te zijn. Vandaag wordt in de restanten van het fabrieksgebouw een fitness center, een brouwerij & drankenhandel en een cultuurcentrum uitgebaat.

De kiem van de succesvolle fabriek werd in 1825 gelegd door Emmanuel Van den Kerchove. De familienaam wordt niet gespeld met ck, enkel met c. Zijn atelier heette bij de start een “mecaniekmakerij” en lag tot in 1839, in Twaalfkameren, aan de andere zijde van de Coupure. Vanaf 1833 bouwde hij stoommachines. In een tijdspanne van twee decennia werd Van den Kerchove de belangrijkste stoommachinefabrikant in de provincie.

Zoon Prosper – geboren kort na de Belgische onafhankelijkheid – studeerde aan de ULB alvorens de zaak van zijn vader over te nemen. Zijn ingenieurswetenschappen zouden hem goed van pas komen. Hij studeerde ook nog rechten en notariaat. In 1859 nam Prosper het roer over van zijn vader Emmanuel. Acht jaar later kon hij tijdens de wereldtentoonstelling van Parijs in 1867 een licentie voor Europa op de kop tikken, voor de bouw van de toen nieuwe Corliss stoommachine. De tijd was rijp voor stoommachines, gezien de textielfabrieken aan het automatiseren waren.

Stoommachine – pic ETWIE

In eigen stad vond hij in 1875 een eerste belangrijke afnemer in de fabriek La Linière La Lys aan de Groene Vallei. Voor deze vlasspinnerij vervaardigde Prosper een machine van 2.000 PK, toen de krachtigste ter wereld. Tijdens het laatste kwart van de 19e eeuw bouwde Van den Kerchove meer dan 40 stoommachines van elk meer dan 1.000 PK.

Onderdeel van den kerchove stoommachine in museum Barcelona: vliegwiel – pic Adriaan Linters – industrieelerfgoed.be

Een stoomaandrijving van het gemechaniseerd productieproces was niet alleen welkom bij industriëlen in eigen stad en land, maar ook op internationale markten. De, onder licentie gebouwde, stoommachine zou het belangrijkste exportartikel worden van Werkhuizen Van den Kerchove. Frankrijk, Spanje en Duitsland werden belangrijke exportmarkten. Buiten Europa leverde Van den Kerchove ook in Egypte en Belgisch Congo. De krachtigste stoommachine die ooit aan de Coupure Links werd vervaardigd – 25.000 PK – was een bestelling van de Allgemeine Eletrizitäts Gesellschaft in Berlijn.

pic gent-geprent.com

Van den Kerchove ging zich in de loop van de 19e eeuw steeds meer specialiseren in de bouw van stoommachines ten behoeve van elektriciteitscentrales. Vanaf de 20ste eeuw was het bedrijf vooral bekend voor zijn kleinere compoundmachines, in het bijzonder: de semitandemstoommachines.

Fabriek Van den Kerchove – pic etwie.be

Inmiddels was er wat aan de hand met concurrent Fabrieken Carels Gebroeders, gevestigd in het noordoosten van de stad, bij Dok Noord. Carels maakte stoommachines en later dieselmotoren en was aan het begin vorige eeuw wereldbekend. Tijdens het interbellum was de financiële situatie bij Carels problematisch geworden. Om de fabriek te redden waren diverse financiers en industriëlen in het kapitaal gekomen. Dit leidde tot het ontstaan van de vennootschap Société d’Electricité et de Mécanique, kortweg: S.E.M.

Ook Werkhuizen Van den Kerchove had nood aan kapitaal, zij het dan voor een andere reden. Het succes noopte tot investeringen. De fabriek was dringend aan schaalvergroting toe. In 1934 werd Van den Kerchove opgenomen in het kapitaal van S.E.M. De baas van Van den Kerchove, Alfred Vanderstegen – die inmiddels Prosper Van den Kerchove had opgevolgd – werd er afgevaardigd bestuurder.

Als ondernemer nam Prosper Van den Kerchove niet alleen de leiding van de fabriek van zijn vader Emmanuel over, hij werd ook bestuurder van elektriciteitsbedrijven en financiële instellingen, was ook nog lid van de bestuurscommissie van de Gentse gevangenis ’t Rasphuis die naast de fabriek lag, en was gedurende vier jaar senator. Bovendien steunde hij actief een aantal maatschappelijke werken, zoals die van François Laurent en Gustave Callier.

Stadium fitness

Restanten fabrieksgebouw

De gebouwen van Werkhuizen Van den Kerchove – tussen de Coupure, de Raas Van Gaverestraat, de Heilig Bloedstraat en de Ekkergemstraat – werden grotendeels afgebroken. Momenteel resten nog twee grote hallen. De neobarokke toegangspoort uit 1875 wordt nog gebruikt als entrée voor sportcentrum Fitness Stadium en drankencentrale de Hopduvel en de Herbert Foundation. Deze Stichting heeft als doel om “een voedingsbodem te bieden voor onderzoek naar het artistieke gebeuren van de tweede helft van de twintigste eeuw”. Het archief van Annick en Anton Herbert.

De Hopduvel – pic belgiansmaak.com

Een productiehal staat onder een Polonceau-spant. De bakstenen gewelven werden grotendeels verbouwd. Aan de kant van de Heilig-Bloedstraat werd de productiehal vernieuwd tijdens het interbellum. Niettemin zijn aan de buitenkant nog restanten van de oude bouw te zien, zoals sporen van een metalen constructie met klinknagels.

Herbert Foundation – pic museumtijdschrift.nl

Terug naar hoofdpagina

Van den Kerchove, Carels, S.E.M. en A.C.E.C.

Fabrieken Carels Gebroeders was in 1838 opgericht door Charles-Louis Carels als Werkhuizen aan de Tichelrei en later Meerhem, om zich in 1863 definitief aan Dok Noord te vestigen. Zijn zoons produceerden meer dan 700 stoommachines die over de hele wereld werden geëxporteerd.

In 1920 heerste er een crisissituatie bij Fabrieken Carels Gebroeders. Eén van de zonen overleed plotseling – de andere was al met pensioen – en de neven-erfgenamen Georges, Charles en Gaston Carels bleken niet uit het juiste hout gesneden voor de opvolging. Er waren toen ook enorme problemen op de exportmarkten: het protectionisme vierde hoogtij.

Dok Noord – A.C.E.C. – voorheen Carels – prent tegen de muur aan Dok Noord

De broers verkochten hun aandelen aan het Franse Thompson-Houston en het Amerikaanse General Electric. De oude vennootschap werd hierbij omgevormd tot S.E.M.: de Société d’Electricité et de Mécanique. Deze nam in 1934 de oude concurrent Van den Kerchove over. In 1961 ging S.E.M. op in A.C.E.C., voluit: de Ateliers de Construction Electriques de Charleroi. In 1986 werd de fabriek aan Dok Noord overgenomen door het Mechelse bedrijf Pauwels Trafo, thans CG Power Systems. Het voorbije decennium werd de site in een grootschalig renovatieproject omgebouwd tot een woon-werk-winkelcomplex.

Terug naar hoofdpagina

Spaans museum

De website van Industrieel Erfgoed in VlaanderenIn het oude pompstation van Aiguës de Barcelona, bevindt zich ook een prachtige cross-compound-stoommachine, vervaardigd door Werkhuizen Van den Kerchove. Het oude pompstation werd door de watermaatschappij omgevormd tot museum over water en waterdistributie. De machine van 750 pk, dateert van het eerste decennium van vorige eeuw en dreef een stel pompen aan.

Onderdeel van den Kerchove stoommachine – museum Barcelona – klepbesturing – pic Adriaan Linters – industrieelerfgoed.be

Terug naar hoofdpagina

Niet de Kerchove de Denterghem

De familie Van den Kerchove mag niet verward worden met de Kerchove de Denterghem (wiens naam ook enkel met een c wordt gespeld, geen ck) naar wie de Charles de Kerchovelaan werd genoemd. De beroemdste telg van de familie, Charles, was een liberaal politicus: burgemeester, volksvertegenwoordiger en senator.

Terug naar hoofdpagina

Bronnen:

Inventaris Onroerend Erfgoed

Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed

Expertisecentrum voor Technisch, Wetenschappelijk en Industrieel Erfgoed – ETWIE

Industrieel Erfgoed in Vlaanderen

Liberaal Archief

Gids voor Oud Gent; Guido Deseyn, Standaard Uitgeverij, Weesp; 1986

Waar is de tijd; Waanders/ Diogenes; s.d.

F.D.

Lees ook in deze blog: 

Le Phoenix – Phoenixstraat 

Hoe de Gentse textielreus ontstond 

 Naar Facebook

Terug naar hoofdpagina

NAAR ARCHIEVEN

Lees ook op deze blog:

Extra persblogbe - Gentse Entrepreneur - kopie (2) - kopiepersblog.be extra – Gentse Entrepreneur