STAD/ STRATEN – “Waterwijk”: straten, huizen en verleden


header copie - aangepast persblog.be - kopie (2)persblog.be – Verhalen uit en over Gent – naar hoofdpagina

STAD/ STRATEN – 20 februari  2020 – “Waterwijk” is een begrip dat verwijst naar het deel van de stad dat tot ergens in de 19e eeuw steeds met de voeten in het water stond. Een deel daarvan bevond zich binnen de “oksel” van de Achterleie: tussen Ottogracht en Baudelokaai, en tussen Goudstraat en Baudelopark. Ontdek haar straten, huizen en haar verleden.

Minnemeers,1979 – pic Architectenbureau Huyghebaert- De Mulder – Stad Gent

Waterwijk

Het water van de eerste haven in Gent strekte zich via doorgeschoten Leie-armen ook uit – boven de Schippersgracht en het Sluizeken bij het Patershol – naar de latere Tolhuislaan, Kartuizerlaan, Meerhem… Sleepstraat, Sint-Salvatorstraat, Doornzelestraat (Kerk Heilig Kerst met “schip”monument voor de kerkdeur)…

De Baudelostraat werd in de 18e en 19e eeuw ‘Ottostraat’ genoemd, gelijk de Ottogracht. De ene zijde van de straat ontspruit aan de Vrijdagmarkt. De andere zijde van de straat mondt uit in het Baudelopark en de Baudelokaai (en verder de Koning Willem I-kaai). De Baudelokaai verbond het stadscentrum met de toenmalige haven aan het Stapelplein: het Handelsdok.

Baudelostraat aan de kant van de Vrijdagmarkt: “toegangspoort” tot Waterwijk

Bij het Baudelopark was ooit drie eeuwen lang textielververij Roelands, later brouwerij Van Melle, gevestigd. Aan de Leiekant staan ze gedeeltelijk op de achtererven van de vroegere Oude Vest of Oudevest.

De abdij van Baudelo uit Sinaai-Waas had vanaf 1259 een huis in de straat. Later kwam de hele abdij uit het Waasland naar Gent. Haar terrein strekte zich uit tussen Baudelostraat en Bibliotheekstraat, langsheen de Ottogracht.

Ottogracht, Bibliotheekstraat: Baudelokapel – Aquarel Jean Baptist De Noter -Stad Gent

Het gedeelte van de wijk tussen de Ottogracht en de Vrijdagmarkt – incluis het Edward Anseeleplein – is het resultaat van een sanering in 1900. Een van de huizen zou toebehoord hebben aan Edward Anseele, hoewel dit – ondanks het informatiebordje tegen de gevel – door sommigen in twijfel wordt getrokken.

Penitentenstraat – geboortehuis Anseele

Ten noorden van – en parallel met – de Baudelostraat loopt de Gelukstraat tussen Ottogracht en Oudevest. De straatnaam bestaat al sinds 1300 weet de website ‘Waterwijk’.

Ottogracht – hoek Gelukstraat

Al in de 15e eeuw stond er “een brauwerije ghenaempt D(en) Wielken”. Belangrijke bezienswaardigheid in de straat is de Oranjeboom: een huis op een achteruit gelegen binnenkoer.

Gelukstraat – de Oranjeboom
Gelukstraat – de Oranjeboom

Nog noordelijker, en parallel met de Gelukstraat, ligt de Goudstraat. Vertrekkende van de Ottogracht, loopt ze langs de Oudevest en de Willem de Beersteeg en mondt uit in Minnemeers.

Goudstraat – hoek met Sint-Katelijnestraat

Volgens de website ‘Waterwijk’ woonden in de Goudstraat de Arme Klaren, maar ook Filips Van Artevelde. En dit rond 1370. De straat werd toen ‘Minnestraat’ genoemd. De overkant van de straat stond in de vorige eeuw bekend voor zijn vele cafés.

De Goudstraat loopt verder in de Minnemeers bij de Baudelokaai, en dus bij de Achterleie. De Minnemeers werd in de 18de tot 20ste eeuw overwegend ‘Peerdenmeershof’ of ‘Peerdenkerkhof’ genoemd. Een klacht uit 1698 wijst op het slachten van paarden aldaar en het achterlaten van slachtafval.

Minnemeers – de Minnemeersbrug en de Reke – Jean-Baptiste Joseph Wynantz – Stad Gent.

Desmet-Guéquier, MIAT, Industriemuseum…

De vele bedrijfjes aan de Oudevest hadden via brugjes over de Minnemeersgracht toegang tot de meers. Een groot gedeelte ervan werd in de loop van de 19de eeuw opgeslorpt in de katoenspinnerij Desmet-Guéquier. Lees op deze blog: Filature Desmet-Guéquier

Al benamingen die ‘minne’ bevatten, verwijzen naar een meermin die ontstaan is in de rijk der fabelen. In die zin is het leuk om te verwijzen naar de meermin, het beeld bij Portus Ganda dat wij graag ‘Loreleie’ noemen. Lees op deze blog: De “Loreleie” is weg!

Helemaal aan de andere kant van de wijk – tegenpool van de Baudelokaai – ligt de Ottogracht. Het zou de gemeenschap in de Sint-Baafsabdij zijn die de naam zou hebben geïntroduceerd, gebaseerd op de gedachte dat deze gracht ooit de grens tussen het Duitse (Ottoonse) rijk en het Franse koninkrijk zou geweest zijn.

Ottogracht Baudelokapel – pic Architectenbureau Huyghebaert – De Mulder

‘Otto’ is dan: Keizer Otto I (912-973). Zoals hierboven gesteld, werd ook de Baudelostraat tot honderd jaar geleden ‘Ottostraat’ genoemd. Men sprak voorheen ook over de ‘Gracht over de (Vrijdag)Markt’ en de ‘Sint-Jacobsgracht’, later over ‘Baudelooleyken’. In 1872 werd de gracht gedempt.

Ottogracht vóór de demping

Het neoclassicistische gebouw behoorde tot de Baudelokapel, die toen al universiteitsbibliotheek was, later stadsbibliotheek, en thans Holy Food Market.

Oostelijk van de Ottogracht, in de richting van het Sluizeken, ligt de KrommewalWebsite ‘Waterwijk’: “De Kromme Waal was een plek in de Leie waar het water nogal eens durfde kolken (“wielen”). Hier mondden immers de Schipgracht en de Ottogracht in de Leie uit. (…).”

Noordoostelijk boven de Ottogracht, en parallel ermee boven elkaar, liggen respectievelijk de Sint-Katelijnestraat en de Oudevest. Die straten snijden de Goudstraat en de Gelukstraat. De Willem de Beersteeg snijdt enkel de Goudstraat.

De naam Oudevest verwijst naar de stadsversterking die na 1213 op die plek ontstond. Lees op deze blog: Hoe de “Waterwijk” samen met Nieuwpoort in 1213 bij Gent kwam 

Achterleie – Baudelokaai

Website ‘Waterwijk’: “Aan de kant naar de Leie toe waren er altijd al bedrijfjes gevestigd, vooral van linnenververs en van tijkwevers (wevers van grove linnen stoffen, zoals zeil). Ze hadden diepe achtererven en ze maakten gebruikt van de Minnemeersgracht en de Minnemeers zelf voor hun productie.  (…)”.

Waar vandaag het Industriemuseum is (voorheen MIAT), was voorheen Filature Desmet-Guéquier gevestigd. De fabriek zou later een onderdeel van UCO worden. De ene zijde van de fabriek ligt aan de Oudevest, de andere zijde aan Minnemeers.

Oudevest – achterkant Desmet-Guéquier

De Sint-Katelijnestraat ware banaal gebleven, hadden er zich niet rijke lieden gevestigd. Ze kochten er in sommige gevallen meerdere huisjes op voor een kaalslag en bouwden stadspaleizen op de verworven grond.

‘Huis De Pelikaan’ is daarvan de belangrijkste. In 1701 kwam Joannes Bellemans, “belastingspachter”, daar wonen. Hij had dus een speciaal beroep: belastingen innen. In die tijd ging je bij de heerser een forfaitair belastingbedrag betalen als “belastingpachter” zodat je gemachtigd werd om die (in veelvoud?) op de bevolking te verhalen. Je werd er alleszins niet arm van. Getuige de woning van de meier.

Ook een groot stadspaleis: het classicistisch herenhuis uit 1775 tegenover De Pelikaan.  Lees ook op deze blog: 18e eeuwse stadspaleizen 

Sint-Katelijnestraat – Huis De Pelikaan
Sint-Katelijnestraat – tegenover De Pelikaan

Vermeldenswaardig is ook dat kunstschilder Frits Van den Berghe vanaf 1926 tot aan zijn dood in 1939 in de straat gewoond heeft.

Voor de petite histoire… “Waarom deze straat precies aan de heilige Katerina haar naam ontleende, is een raadsel. Deze edele Egyptische werd met behulp van een gesofisticeerd systeem van draaiende wielen met messen in stukken gesneden, nadat ze niet minder dan 50 geleerden verslagen had in een dispuut. Zij werd de patroonheilige van de wagenmakers, de molenaars en de geleerden.” Bron: website ‘Waterwijk’

De Willem de Beersteeg, die aan de andere kant van de Goudstraat ligt, verwijst naar de naam van een Gents burgemeester in de jaren 1310-1320. De steeg loopt dood op de Achterleie, waar er lange tijd een scheepswerf was.

Willem De Beersteeg 1974 – nu parkje – pic BML

Met dank aan de makers van de website ‘Waterwijk’, een website gemaakt door de buurtbewoners, over de buurt met interessante weetjes, historische verhalen en de beschrijving van de straten en gebouwen. Met dank aan Michel Vuijlsteke, stichtend lid van het ter ziele gegane gentblogt.be

Lees ook op deze blog:

Hoe de Waterwijk samen met Nieuwpoort in 1213 bij Gent kwam

 

“Meetje was conciërge in de fabrieke van de Oude Vest”

 

 

Wandeling tussen Anseeleplein en Ottogracht

 

 

Terug naar hoofdpagina

NAAR ARCHIEVEN

Naar Facebook

Lees ook op deze blog:

STAD – ARTIKELOVERZICHT 2019-2020
STRATEN – ARTIKELOVERZICHT 2019-2020