STRATEN – Gent in ‘De hondsdagen’ van Hugo Claus


header copie - aangepast persblog.be - kopie (2)persblog.be – Verhalen uit en over Gent – naar hoofdpagina

STRATEN  03 maart 2017 – De gevierde romanschrijver, dichter, scenarist en toneelregisseur Hugo Claus had iets met Gent. In zijn tweede roman ‘De hondsdagen uit 1952 verhaalt hij een tocht door Gent. We spreken over de begindagen, waardoor de indrukken van de stad vers zijn, hoewel Claus’ hoofdpersonage die vrij onbewogen in zich opneemt. Waar ging hij naartoe?

Hierna citeren we uit publicaties van Jean-Paul Den Haerynck en Johan Velter, aangevuld met enkele eigen commentaren.

Terug naar hoofdpagina

Noord-Gent
  •  Mariakerke kanaal - zicht richting Gent
    Mariakerke kanaal – zicht richting Gent

    Protagonist Philip de Vogel komt van Brugge de stad Gent noordwest van het centrum binnen, via Mariakerke. “Het water” in de roman is het kanaal Gent-Oostende. Verderop loopt het enerzijds in de Coupure over, anderzijds is er het Verbindingskanaal ofte Gasmeterlaan en de Nieuwe Vaart.

  • Oud gerechtsgebouw - standbeeld Metdepenningen
    Oud gerechtsgebouw – standbeeld Metdepenningen

    “De koets sjokte langs de tramrails en langs het standbeeld van een grauwe staatsman met bakkebaarden, dat in een bloemenperk stond.” Dit zou het beeld van Hippolyte Metdepenningen kunnen zijn dat op het plein voor het – nu, oude – gerechtsgebouw staat.

Begijnhoflaan - standbeeld Guislain
Begijnhoflaan – standbeeld Guislain

Maar met iets meer waarschijnlijkheid, gaat het over het standbeeld van Dr. Jozef Guislain (Lees ook op deze blog: Twee fameuze dokters en Gentse straten)
aan de Begijnhoflaan. De protagonist zou mogelijk vanuit Brugge naar Gent komen via de Brugsesteenweg, Bevrijdingslaan, Noordstraat en tenslotte Begijnhoflaan.

Recollettenlei - Cercle Littéraire
Recollettenlei – Cercle Artistique et Littéraire

De twijfel of het over het standbeeld van Metdepenningen of van Guislain gaat, komt voort uit het feit dat Hugo Claus ook de Cercle Artistique et Littéraire vermeldt. Dit 19e eeuwse gebouw bestaat nog en ligt ten aanzien van het gerechtsgebouw aan de overkant van de Leie, met name: de Recollettenlei. “[…] waar de bebaarden, de kalen, de witte verschrikten in hun zetels versteend zaten en luisterden en de dwepende stadsfilosoof van vanavond niet hoorden?”

  • De protagonist volgde op gegeven ogenblik het traject in omgekeerde richting, namelijk: met tramlijn 3 over de Korenmarkt (toen nog ‘Koornmarkt‘ geschreven), “die bijna leeg was, liepen over de vluchtheuvels en de gebogen brug, op nauwe voetpaden” naar de Begijnhoflaan.
  • Hoogstraat - Hotsy Totsy
    Hoogstraat – Hotsy Totsy

    Het personage ‘Zotte April’ spreekt over iemand die hij in de Hoogstraat gevonden heeft: “waar de begoede burgerij woont.” Claus zou later in die straat vele uren slijten, met name: in het café Hotsy Totsy, uitgebaat door zijn schoonzus en zijn broer.

Terug naar hoofdpagina

Zuid-Gent
  • Lousbergskaai
    Lousbergskaai

    “Een stenen pot of kan vloog aan scherven in een der aanpalende straten toen ik langs het Astridpark liep. Op de Leie vlotte een kolenboot, vlakbij.” Het Astridpark bevindt zich aan de Ferdinand Lousbergskaai, bijna de andere kant van de stad.

Koningin Astridlaan - pic inventaris.onroerenderfgoed.be
Koningin Astridlaan – pic inventaris.onroerenderfgoed.be

Of bedoelt Claus het parkje dat langs de Koningin Astridlaan ligt, dat aansluit bij het Citadelpark? Deze laan grenst weliswaar aan het station. Echter is dit ver uit de buurt van de vorige locatie.

Of was ‘het station’ in de roman ‘De hondsdagen’ niet het Sint-Pietersstation maar het Dampoortstation? Indien dit waar is, dan is het Astridpark correct, want vlakbij, en “de kaaien” in het tweede hoofdstuk zijn dan de Hagelandkaai en de Schoolkaai.

  •  Albertpark - luchtfoto - pic locale politie gent op twitter
    Albertpark – luchtfoto – pic locale politie gent op twitter

    “In het Zuidpark stond een naakte bronzen vrouw met twee kogelgaten in haar golvende, smalle buik.” Het Zuidpark heet officieel het Koning Albertpark. Er stonden vroeger meer beelden dan nu het geval is, maar over de “naakte vrouw met de gaten” is er geen informatie. Of is dit letterlijk te nemen? Is een van de beelden tijdens de oorlog beschoten geweest?

  • Kuiperskaai - Coliseum - pic inventaris.onroerenderfgoed.be
    Kuiperskaai – Coliseum – pic inventaris.onroerend erfgoed.be

    In de buurt van het Zuidpark maakt Claus mogelijk een verwijzing naar het Coliseum aan de Kuiperskaai. Het was een plek om te rolschaatsen en er was een boksring, maar het as ook een plek bals. Johan Velter: “Dat dit gebouw verdwenen is, is nog altijd 1 der grote schanddaden van de Gentse, politieke wereld: de verkwanseling van de publieke ruimte voor nog geen 30 zilverlingen.”

  • Lange Violettestraat - Arena van Vletingen
    Lange Violettestraat – Arena van Vletingen

    In de volgende episodes lijkt het er fel op dat de protagonist aan het dolen is door de stad. De opeenvolgende locaties sluiten niet meer bij elkaar aan. Direct na het Zuidpark is er sprake van ‘kazernemuren’. In de Brusselsepoortstraat is er een kazerne geweest, en in haar verlengde, de Lange Violettestraat, was er de militaire rijschool ‘Rijbaan Adjudant Van Vletingen’. Zuidpark en Brusselsepoort liggen niet zo erg ver van elkaar.

Leopoldkazerne - pic Belgiumview
Leopoldskazerne – pic Belgiumview

Of loopt Claus’ personage, zoals hierboven gezegd, van het Sint-Pietersstation door de Koningin Astridlaan, door het Citadelpark – dat hij “Astridpark” noemt – om tenslotte aan de andere kant uit te komen bij de Leopoldskazerne?

Dan wordt het warrig. In een volgende alinea spreekt Claus over “Het watervlak der kanalen, der Leie, der havendokken bewoog, dat der twee zwemdokken […]. Het rode grint der lege tennisvelden […]. De hengelaars […].”

Tweebruggenstraat - brug over Visserij en Nederschelde
Tweebruggenstraat – brug over Visserij en Nederschelde

Kan het dat Claus’ personage vanuit de Brusselsepoort, ter hoogte van de Tweebruggenstraat kijkt naar de “twee kanalen der Leie” en deze laatste verwart met de parallel aan elkaar vloeiende Nederschelde en het Visserijkanaal met de hengelaars? Voor een nieuweling in Gent, zijn de lopen van Leie, Schelde en bijhorende kanalen niet altijd evident van elkaar te onderscheiden. (Lees ook op deze blog: Waarom het Visserijkanaal naast de Nederschelde?) Daarna spreekt hij over “havendokken”. Wijst hij dan Portus Ganda aan, in het verlengde van deze twee ‘kanalen’? De eerder genoemde Lousbergskaai past in dit plaatje. Het Zuidpark is dichtbij.

Porthus Ganda - achter: Sint-Machariuskerk
Portus Ganda – achter: Sint-Machariuskerk

Of kijkt de protagonist nog vanuit het perspectief van het andere uiteinde van de “kanalen”, staat hij bij Portus Ganda, wat dicht bij de Dampoort is, en beschrijft hij de samenvloeiing van Schelde en Leie? Daar is ook het zwembad Van Eyck. Daar is ook de Pauwvaart, die de verbinding maakt met de zwaaikom bij de Dampoort en verder het zeekanaal.

Echter, de tennisvelden lijken eerder naar het Zuidpark te verwijzen.

  • Kouter - Société Littéraire
    Kouter – Société Littéraire

    En de volgende alinea begint met “Op de Kouter”. Dit is een plaats waar de Cercle Artistique ook genoemd wordt. Zou het kunnen dat Claus de naam Cercle Artistique et Littéraire aan de Recollettenlei verwisselt met de Société Littéraire in Hotel Falligan aan de Kouter?

  • Sint-Pietersplein - pic Etienne Fornier
    Sint-Pietersplein – pic Etienne Fornier

    Terwijl men aan het dwalen is “stortte in het circus Grunewald, dat op het Sint Pietersplein een enorme tent met drie masten had opgesteld, tijdens een matinee voor schoolkinderen een zijgedeelte van de houten trappen en banken ineen, […]”. Nog steeds worden circustenten op het Sint-Pietersplein opgesteld.

  • Maria-Hendrikaplein - station
    Maria-Hendrikaplein – station – Astridlaan in de verte

    Het laatste hoofdstuk. “Hij liep over het plein. Kocht aan de kiosk een Frans dagblad (…). Vlak voor hij het station binnen liep, zag hij tram 4 aankomen (…).” De protagonist loopt over het “Sint-Pietersstationsplein”, waar uiteraard de trams een halte hebben. Hij bedoelt echter het Maria-Hendrikaplein. De nummers van de trams zijn in de loop van de tijd gewijzigd.

Terug naar hoofdpagina

 

De hondsdagen - pic De Bezige Bij
De hondsdagen – pic De Bezige Bij
Hugo Claus - pic philipheylen.be
Hugo Claus in zijn jonge jaren – pic philipheylen.be

‘De hondsdagen’ gaat over de zoektocht naar het ontvoerde schoolmeisje Bea. Philip de Vogel, door wiens ogen de lezer het gebeuren beleeft, maakt in zijn contacten met vrienden en bekenden een onzekere indruk. Deze onzekere indruk wordt voornamelijk veroorzaakt door Philips drang tot relativering. (dixit uitgeverij De Bezige Bij)

De feiten van het verhaal wisselen af met onthutsende dromen of beklemmende herinneringen die dan weer een bijzonder licht werpen op de feiten – en die mengeling van droom en werkelijkheid, van bewustzijn en onderbewustzijn, geeft aan het boek een ongewoon magisch reliëf. (dixit bol.com

Terug naar hoofdpagina

Jean-Paul Den Haerynck - pic literairgent.be
Jean-Paul Den Haerynck – pic literairgent.be

 

 

 

 

 In zijn oeuvre heeft Hugo Claus heel dikwijls verwezen naar Gentse locaties. Zo stelt Jean-Paul Den Haerynck, Hoofd van de afdeling Literatuur van Stad Gent op de site van de stad: “Maar zijn binding met Gent bleek het sterkst in zijn meesterschapproeven: 

Sint-Baafskathedraal - panorama vanuit Achtersikkel toren
Sint-Baafskathedraal – panorama vanuit Achtersikkel toren

De Oostakkerse gedichten(…) enHet verdriet van België (roman, waarin het Belfort, het Duivelsteen, de Graslei, de Sint-Baafskathedraal, etc. figureren). Wie aandachtig leest, kan Claus’ hoofdpersonen inDe hondsdagenop de voet volgen door Gent, bv.: met een bus Hollandse toeristen in restaurant ‘Angélica’ (alias ‘Scala’ aan de Dendermondsesteen-weg) in Château Migraine, of bij een heuvel aan de Blaarmeersen inBlindeman.

Heuvel aan de Blaarmeersen
Heuvel aan de Blaarmeersen

Andere verhalen spelen zich ook in Gent af, zoals bv.: De zwarte keizer’, ‘De mensen hiernaastof Een zachte vernieling.

Terug naar hoofdpagina

We hebben de neiging om te denken dat Hugo Claus in zijn beginperiode in Gent, de namen van parken en pleinen alsook waterlopen, door elkaar haspelde, of een eigen naam gaf. Bv.: “Astridpark” was mogelijk Citadelpark, “Sint-Pietersstationplein” was Maria-Hendrikaplein, Nederschelde en Visserij waren voor hem “Leien”…

Van april 1955 tot november 1964 woonde hij in Gent en kwam na omzwervingen terug in 1977. De foto hieronder toont hoe de Korenmarkt eruit zag ten tijde van ‘De hondsdagen’. De Sarma – thans Hema – was nog niet verbouwd. Daaronder: een foto van de Korenmarkt in 1978, een jaar na Claus’ terugkomst naar Gent. (Lees ook op deze blog: De Gentse straten van Claus & Co) F.D.

Korenmarkt met Sarma jaren 50 van voor de verbouwing - pic gent-door-de-jaren.be
Korenmarkt met Sarma voor de verbouwing – jaren ’50 – pic gent-door-de-jaren.be

 

Korenmarkt 1978 - pic vierkunststedentrofee
Korenmarkt 1978 – pic vierkunststedentrofee

Terug naar hoofdpagina

Johan Velter - pic spinoza.blogse.nl
Johan Velter – pic spinoza.blogse.nl

 

 

 

 

Bronnen:

Johan Velter, ‘Enkele omzwervingen rond ‘De hondsdagen’ van Hugo Claus’

Jean-Paul Den Haerynck, ‘Claus’ diepe wortels in Gent’

Terug naar hoofdpagina

NAAR ARCHIEVEN

Naar Facebook


Lees ook op deze blog:

STRATEN in 2016 - ARTIKELOVERZICHT
STRATEN in 2016-2017 – ARTIKELOVERZICHT